Władysław Biegański

„Doktor Władysław Biegański - Częstochowianin Stulecia - patron współczesnych lekarzy”

   Doktor  Władysław Biegański - wielki lekarz, naukowiec, filozof, etyk, pedagog i społecznik żył na przełomie XIX i XX wieku (1857-1917).
    Był to okres rozbiorów Polski, policyjnego terroru. Zaborcy gnębili wszelkie przejawy patriotyzmu i dążenia do postępu. Koniec życia doktora Biegańskiego przypadł w czasie I wojny światowej. W 1901 roku założył Towarzystwo Lekarskie Częstochowskie i został jego pierwszym prezesem. Założone przez dr Biegańskiego Towarzystwo działa do dzisiaj, zachowało swoją historyczną nazwę i jest obecnie oddziałem Polskiego Towarzystwa Lekarskiego.
     Dr Władysław Biegański na stałe osiedlił się w Częstochowie, gdzie pracował i tworzył dzieła, znaczące dla wielu medycznych specjalności,    pionierskie w zakresie metodologii wiedzy medycznej i logiki lekarskiej, tworzył podstawy współczesnej deontologii lekarskiej.
    Analizując życie i osiągnięcia Doktora Władysława Biegańskiego należy zadać sobie pytanie dlaczego jego nazwisko przez lata było tak mało znane w Polsce i świecie? Odpowiedź na to pytanie jest jedna: urodził się w małym miasteczku księstwa poznańskiego, a resztę życia spędził w niewielkim, prowincjonalnym mieście Częstochowa - z dala od ośrodków naukowych i kulturalnych, w okresie rozbiorów Polski i w czasie I wojny światowej.
    Czy, wobec tego, w takich warunkach mógł pracować i tworzyć nowoczesną medycynę, filozofię i logikę? Okazuje się, że tak
           Biegański urodził się 28 kwietnia 1857 w małym miasteczku Grabów nad rzeką Prosną, w Księstwie Poznańskim. Wychowywał się w rodzinie wielodzietnej. Szkołę średnią ukończył w Piotrkowie Trybunalskim.     Od dziecka wykazywał niezwykłe zdolności intelektualne, miał fenomenalna pamięć, zainteresowania historią i filozofią. Duży wpływ na rozwój tych cech jego osobowości, niezwykły pęd do nauki miała matka i siostra - samouk, która uczyła młodsze rodzeństwo, a także wybitni nauczyciele gimnazjum męskiego w Piotrkowie Trybunalskim. W 1875 r. zapisał się na wydział lekarski Cesarskiego Uniwersytetu  Warszawskiego. Już w czasie studiów interesował się filozofią i uczęszczał na wykłady z tej dziedziny. W 1880 r. otrzymał dyplom lekarza. W rok później przyjął posadę lekarza ziemskiego we wsi  Kcynia w guberni kałuskiej w Rosji, gdzie pracował dwa lata.
    W 1882 r. wyjeżdża do Berlina i Pragi czeskiej, aby uzupełnić wykształcenie i zapoznać się z postępami nauk medycznych. Uczęszcza na wykłady znanych profesorów Frerichsa, Henocha, Westphala, Virchofa. Studia w Berlinie obudziły w nim zamiłowanie do pracy naukowej. Rok później wraca do Królestwa Polskiego i osiedla się w Częstochowie, mieście wówczas zaniedbanym, prowincjonalnym, w którym nawet Jasna Góra była okupowana przez rosyjski garnizon.
     W 1885 r. Biegański żeni się z Mieczysławą Rozenfeldówną  piękną, bardzo pracowitą, wykształconą kobietą. Była pierwszą korektorka i recenzentką jego prac.
    Doktor Władysław Biegański był tytanem pracy. Przyjeżdżając do Częstochowy objął kierownictwo szpitala  im. Najświętszej Maryi Panny, stanowisko lekarza miejskiego i lekarza Kolei Żelaznej Warszawsko - Wiedeńskiej. Był też lekarzem fabrycznym (pracował w ambulatoriach fabryki worków jutowych w podczęstochowskim Błesznie i zakładach włókienniczych Mottego).  Prowadził także prywatną praktykę lekarską.
       Szpital im. Najświętszej Maryi Panny, projektu Henryka Marconiego, znanego włoskiego architekta, mimo pięknej klasycystycznej formy z zewnątrz w środku był w opłakanym stanie. Zacytuję opinię doktora Karola Rozenfelda z tamtych czasów: „była to stara, nędzna i brudna rudera, która zdawała się szydzić z elementarnych zasad higieny”. Szpital  posiadał 20 łóżek i dwa oddziały - oddział dla gorączkujących i oddział dla wenerycznych i świerzbowatych. Kiedy stanowisko lekarza szpitalnego objął Władysław Biegański, szpital zaczął się zmieniać. Biegański tworzy oddziały szpitalne - sprowadza doktora Władysława Wrześniowskiego, chirurga z Warszawy, który organizuje pierwszy oddział chirurgii w mieście (w tym czasie następuje szybki rozwój przemysłowy miasta - fabryki włókiennicze zatrudniały wielu robotników - rosła ilość wypadków przy pracy, także zwiększała się ilość przypadków chirurgicznych).     Biegański  organizuje laboratorium, kupuje pierwszy mikroskop (wiele dni spędził na próbach wybarwienia prątków Kocha), wprowadza zasady aseptyki i antyseptyki.
       Szpital staje się miejscem spotkań, nauki, konsultacji, konsyliów dla lekarzy z miasta i regionu. Działalność ta owocowała  publikacjami - pełnymi interesujących i oryginalnych obserwacji klinicznych. Po pewnym czasie prowincjonalny szpital częstochowski stał się ośrodkiem naukowym - małą kliniką, której dorobek porównywano z dorobkiem ośrodków uniwersyteckich. Jak określił to dr Karol Rozenfeld: „szpital był świątynią, z której, lekarze czerpali nie tylko miłość wiedzy, zapał i natchnienie do pracy, lecz czerpali jeszcze wiarę i zaufanie we własne siły”.
       W 1896 dr Biegański przekazuje kierownictwo Szpitala Władysławowi Wrześniowskiemu, a sam poświęca się pracy naukowej. Pomimo absorbujących zajęć zawodowych i aktywności społecznej w ciągu 35 lat pracy w Częstochowie ogłosił drukiem 132 prace w zakresie medycyny i filozofii. 
         Śmiało możemy powiedzieć, że w wielu dziedzinach medycyny był on prekursorem, współtworzył podstawy wówczas dopiero kształtujących się dziedzin medycyny, neurologii, kardiologii, chorób wewnętrznych, chorób zakaźnych, chirurgii i ortopedii.
       W tym napisał kilka podręczników takich jak m. in. „Diagnostyka różniczkowa chorób wewnętrznych” (1891), „Wykłady o chorobach zakaźnych ostrych” (1900-1901), „Zagadnienia ogólne z teorii nauk lekarskich” (1897), „Logika medycyny” (1894). Wydał też kilka dzieł filozoficznych, takich jak: „Zasady logiki ogólnej” (1903), „Teoria logiki” (1912), „Traktat o poznaniu i prawdzie” (1912), „Teoria poznania ze stanowiska zasady celowości” (1914-1915) itp. Dziełem, które nic nie straciło na swojej aktualności jest zbiór „Myśli i aforyzmy o etyce lekarskiej” (1889). Myśli tam zawarte są cały czas aktualne i powinny być stale przypominane: „Nie będzie dobrym lekarzem, kto nie jest dobrym człowiekiem” czy „ Dobrego lekarza, tak jak dobrego żeglarza, poznasz tylko podczas burzy i niebezpieczeństwa. Nie ten jest lekarzem, kto leczy lekkie i ostre choroby, lecz kto w długotrwałych cierpieniach i rozpaczliwych przypadkach nie straci cierpliwości i spokoju i potrafi natchnąć ufnością chorego i otoczenie”, „ Kogo nie wzrusza niedola ludzka, kto nie ma miękkości i słodyczy w obejściu, kto nie ma dość siły, aby zawsze i wszędzie panować nad sobą, to niech lepiej obierze sobie inny zawód, gdyż nigdy dobrym lekarzem nie będzie”, „Gdyby mnie ktoś dziś zapytał, jakie cnoty uważam za najważniejsze dla lekarza, odpowiedziałbym bez wahania: ludzkość, sumienność i stanowczość” - moglibyśmy cytować te piękne myśli, tak potrzebne w dzisiejszych czasach,  bez końca – i tu ukłon w stronę prof. Jerzego Woy – Wojciechowskiego, który  na naszej konferencji odbywającej się na zakończenie Roku Biegańskiego w Częstochowie, w listopadzie 2007 r. powiedział: „Śmiano się ze mnie w moim szpitalu, że na każdej odprawie, przez blisko 30 lat, przytaczałem myśli Biegańskiego lekarzom, że ich zadręczałem. Ale chciałem, aby wiedzieli co to znaczy chory człowiek, szacunek do człowieka chorego, co to znaczy mieć serce dla kogoś, kogo się leczy, co znaczy zaufanie dla lekarza. To wszystko dawały nam nauki Biegańskiego”.
  Doktora Biegańskiego śmiało możemy nazwać współtwórcą deontologii lekarskiej.
     Oprócz pracy ściśle lekarskiej - zawodowej i naukowej Władysław Biegański był także znanym społecznikiem. Był twórcą i założycielem, a także wieloletnim prezesem Towarzystwa Lekarskiego Częstochowskiego (1901-1917). Był twórcą i prezesem Towarzystwa Dobroczynności dla Chrześcijan (1889-1901). Był inicjatorem i pierwszym prezesem oddziału częstochowskiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Był jednym z twórców i założycieli częstochowskiego oddziału Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego oraz w 1905 r. utworzył w Częstochowie Muzeum Higieniczne.
      Wiele czasu poświęcał popularyzacji (poprzez odczyty) zasad higieny. Prowadził szeroką akcję oświaty sanitarnej, walki z chorobami zakaźnymi, tworzenia ambulatoriów fabrycznych, zwalczania alkoholizmu, był też krzewicielem kultury fizycznej. Swym działaniem zapoczątkował w 2017 r. utworzenie biblioteki miejskiej.    
      W czasach współczesnych Biegański  bywał nazywany „profesorem bez katedry”, ponieważ swoje prekursorskie prace pisał z dala od ośrodków uniwersyteckich. Między innymi właśnie dlatego był lekarzem i naukowcem uznanym przez wiele ówczesnych towarzystw naukowych:
4 lipca 1903 r. otrzymuje dyplom honorowego członka Towarzystwa Medycznego Lubelskiego,
12 sierpnia 1905 r.  Towarzystwa Lekarskiego Wileńskiego,
16 września 1905 r. Towarzystwa Lekarskiego Radomskiego,
2 stycznia 1906 r. Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, a jak powiedział obecny Prezes Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego prof. Jerzy Jurkiewicz podczas uroczystości odsłonięcia Ławeczki Biegańskiego w Częstochowie w 2008 r. „otrzymać dyplom członka honorowego tego Towarzystwa znaczyło tyle samo co stanąć w jednym szeregu z Ludwikiem Pasteurem czy Marią Curie – Skłodowską”,
31 stycznia 1906 r. Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego,
4 lutego 1906 r. Towarzystwa Lekarskiego Częstochowskiego,
23 czerwca 1906 r. Towarzystwa Lekarskiego Kaliskiego,
16 grudnia 1907 r. Towarzystwa Lekarskiego Lwowskiego. 
W 1914 r. Uniwersytet Jagielloński proponował  Władysławowi Biegańskiemu objęcie Katedry Logiki, ale ze względu na zły stan zdrowia Biegański nie zdecydował się na to.
    Doktor Władysław Biegański zmarł 29 stycznia 1917 r. na dławicę piersiową. Pochowany jest na cmentarzu Kule w Częstochowie.       Towarzystwo Lekarskie Częstochowskie zawsze starało się czcić pamięć swojego  założyciela. Doceniały go miasta Częstochowa i Grabów, Kraków i Warszawa.
   Doktor Władysław Biegański został wybrany w plebiscycie, przez mieszkańców Częstochowy - Częstochowianinem Stulecia, a rok 2007 został ogłoszony przez Prezydenta Miasta Rokiem Doktora Władysława Biegańskiego, dla upamiętnienia 150-lecia urodzin i 90-lecia śmierci jednej z najwybitniejszych postaci  Częstochowy. Pamiątkami Roku Biegańskiego są wspaniały reprint książki „Myśli i aforyzmy o etyce lekarskiej” oraz medal.
      Naszym wkładem w obchody Roku Biegańskiego było zorganizowanie na zakończenie Roku Biegańskiego 23-24.11.2007r. dużej, międzynarodowej VI Konferencji Naukowej na temat „Postępy medycyny - etyka i filozofia w medycynie”. Pierwszy dzień konferencji poświęcony był uhonorowaniu doktora Władysława Biegańskiego jako naukowca i lekarza. Wygłoszono referaty dotyczące postępów medycyny w zakresie kardiologii, kardiochirurgii, chorób metabolicznych, onkologii, neurologii i  endokrynologii. Duży nacisk położono na najnowsze metody leczenia tych schorzeń. Wartość edukacyjną w istotny sposób podnosiły prowadzone na żywo wideo transmisje ilustrujące najnowsze techniki wykonywania zabiegów ratujących życie.
   Wykład inauguracyjny wygłosił prof. Tadeusz Maliński, dwukrotnie nominowany do Nagrody Nobla z dziedziny nanomedycyny.
     Drugi dzień konferencji nawiązywał do dorobku filozoficznego i etycznego doktora Władysława Biegańskiego - znaczenia etyki i filozofii w zawodzie lekarza, goście uznali, że doktor Biegański jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej szkoły filozoficzno - lekarskiej. Została ona stworzona poza ośrodkami akademickimi, w małym prowincjonalnym wówczas mieście Częstochowie. Profesor Janusz Skalski - jeden z wykładowców sesji etyczno-filozoficznej na zakończenie swojego wykładu powiedział „Wiele treści zawartych w jego niezrównanych podręcznikach i monografiach, mogłoby, z pewnym uzupełnieniem, kosmetyką tekstu i wyeliminowaniem niektórych przestarzałych pojęć - służyć jako podstawa nauczania współczesnych studentów, nawet lekarzy”.
       My, lekarze zrzeszeni w Towarzystwie Lekarskim Częstochowskim  czujemy się zobowiązani do kontynuowania prac i idei  pierwszego prezesa i założyciela naszego Towarzystwa. Doktor Biegański zakładając to stowarzyszenie w 1901 roku, miał na celu szerzenie wiedzy, postępu w medycynie, wymianę doświadczeń. W tym samym celu od kilku lat organizowane są przez nas cykliczne Konferencje naukowe, wideo konferencje, na których wykładowcami są wybitni profesorowie z kraju i zagranicy, a stale rosnąca liczba uczestników świadczy o poziomie tych spotkań. Na konferencji zorganizowanej w 2007 r., z okazji 150-lecia urodzin doktora Biegańskiego byli też profesorowie i uczestnicy z zagranicy - uczestnicy VI Światowego Kongresu Polonii Medycznej, który odbył się w Częstochowie w 2006r. Przyjechali ponownie, emocjonalnie wspominając jak dużo dowiedzieli się z naszych sesji, a także miłą, rodzinną atmosferę naszych spotkań.
    W czasie trwania obchodów Roku Biegańskiego rozpoczęliśmy realizację mojej inicjatywy upamiętnienia Biegańskiego poprzez ustawienie w Alejach ławeczki z brązu z jego postacią.
    Po obejrzeniu projektów ławeczki, wykonanych przez  młodego, krakowskiego artystę rzeźbiarza Wojciecha Pondla, zrodził się pomysł ufundowania Honorowej Statuetki Biegańskiego, która dorocznie będzie wręczana osobom lub instytucjom zasłużonym dla Towarzystwa Lekarskiego Częstochowskiego i medycyny, w uznaniu zasług zawodowych i społecznych.        Wojciech Pondel opracował wzór statuetki - popiersia dr Biegańskiego na marmurowym cokole - statuetki wykonywane są w Krakowie starą XIX - wieczną metodą. Pierwszym 19 Laureatom z kraju i zagranicy wręczyłam Statuetki 14.09.2008r. podczas uroczystości odsłonięcia Ławeczki Biegańskiego, która była ukoronowaniem Roku Biegańskiego.
         Teraz także Laureaci Honorowej Statuetki Biegańskiego rozsławiają jego imię i idee  w Polsce i poza granicami naszego kraju.
     Przytoczę Państwu krótkie fragmenty listów, które napłynęły do nas od naszych laureatów z USA, prof. prof. Tadeusza Malińskiego i Adama Stysia.
         1. Prof T. Maliński OHIO University „ Jego odkrycia były na wielkim światowym poziomie, wyprzedziły epokę i mają wymiar ponadczasowy. Dr Biegański należy do panteonu najwybitniejszych Polaków i jest wielkim obywatelem Częstochowy - jego dzieła i myśli nie mogą być zapomniane. Inicjatywa pani Doktor, Towarzystwa Lekarskiego Częstochowskiego i Miasta Częstochowy o budowie pomnika Biegańskiego jest zacna i wielka”.
         2. Prof. Adam Styś The University of South Dakota „Doktor Władysław Biegański  jest międzynarodowym symbolem nowoczesnej etyki lekarskiej i udoskonalania medycyny dla dobra naszych pacjentów. Podstawowym etycznym obowiązkiem lekarza jest ciągłe pogłębianie swojej wiedzy. Pracując poza granicami naszego Kraju, a także pozostając w stałych kontaktach z lekarzami w Polsce, wyróżnienie Doktora Biegańskiego jest dla mnie szczególnie ważne. W czasach globalizacji medycyny, międzynarodowej standaryzacji postępowań w diagnostyce i leczeniu, dr Biegański przypomina nam o najważniejszym: etyka lekarska jest wszędzie taka sama i wszędzie tak samo najważniejsza.
    Raz jeszcze dziękuję i mam nadzieję na dalszą, owocną współpracę w duchu ideałów doktora Biegańskiego”. 
    W 2009 r. wydaliśmy publikację, zawierającą materiały z  VI Konferencji i uroczystości odsłonięcia Ławeczki Biegańskiego, która stała się wydarzeniem w historii Częstochowy, a ławeczka  atrakcją turystyczną Alei Najświętszej Maryi Panny w Częstochowie.
    Częstochowa miała wielkie szczęście, że na miejsce swojego życia wybrał ją taki człowiek, jak Władysław Biegański. Analizując jego dorobek dochodzę do wniosku, że był on prawdziwym człowiekiem renesansu. Wiedzy lekarskiej towarzyszyła wiedza z logiki i filozofii. Jego zbiór myśli i aforyzmów jest do dziś zaskakująco trafny.     Władysław Biegański uważał, że celem wychowania i wykształcenia lekarza, jest aby pacjent nie był tylko przedmiotem postępowania medycznego, ale jednolitą całością psychofizyczną - podmiotem, za który odpowiada lekarz.
    Całe życie doktora Biegańskiego jest wzorem postawy lekarza dla wielu pokoleń jego następców i nasza Ławeczka właśnie to będzie przypominać.

Lek. med. Beata Zawadowicz